به گزارش نسل برنا، نوشآفرین مؤمنواقفی، معاون فناوریهای نوین بانک مرکزی، در سخنرانی کلیدی خود، دو نیروی اصلی این تحول را تشریح کرد. نخست، پیچیدهتر شدن الزامات قانونی و هزینههای سنگین عدم انطباق. او به بحران مالی ۲۰۰۸ اشاره کرد که جرقهای برای تشدید مقررات بود و در سال ۲۰۲۴، به تنهایی بیش از ۲۰ میلیارد دلار جریمه برای بانکهای جهانی به همراه داشت. این خسارتهای اکوسیستمی» نه تنها اعتماد عمومی را خدشهدار میکند، بلکه ضرورت دقت و هوشمندی در نظارت را دوچندان کرده است.
دوم، ظهور فناوریهای نوین و مدلهای کسبوکار مالی مدرن. مفاهیمی مانند بانکداری باز، پلتفرمهای رمزدارایی، لندتک و اینشورتک، زمین بازی را کاملاً تغییر دادهاند. انباشت قوانین قدیمی در کنار انفجار دادهها، تنظیمگران را وادار به مهاجرت از نظارت سنتی به مدلهای هوشمند کرده است. مؤمنواقفی تأکید کرد: فناوریهای نوین، امکان نظارت سنتی بر کسبوکارهای فناورانه را از بین بردهاند. رگولاتورها چارهای جز تغییر ندارند.
معاون بانک مرکزی، هوش مصنوعی (AI) و الگوریتمهای یادگیری ماشین (ML) را مهمترین ابزارهای تحولآفرین نامید. این فناوریها، نه تنها در سامانههای مدیریت تقلب و ریسک کاربرد دارند، بلکه قادرند الگوهای نامتعارف تراکنشها را در حجم عظیم دادهها (مانند ۴.۸۶ میلیارد تراکنش ماهانه به ارزش ۲۰ همت در شاپرک) شناسایی کنند. او افزود: هوش مصنوعی، اصلیترین ابزار ماست؛ بازار جهانی آن تا ۲۰۲۸ به ۵۷۵ میلیارد دلار میرسد و در ایران، میتواند به کشف بلادرنگ تقلب، مبارزه با پولشویی و مدیریت ریسکهای سیستمی کمک کند.
علاوه بر AI، بلاکچین به عنوان زیرساختی جایگزین، پتانسیل ذاتی برای نظارت توزیعشده و شفاف را دارد. با این حال، مؤمنواقفی هشدار داد که جایگزینی زیرساختهای سنتی با این فناوریها، بدون برنامهریزی، میتواند چالشساز باشد. او بر پردازش سنگین داده و نگاه ۳۶۰ درجه به اکوسیستم پرداخت تأکید کرد، جایی که جرایم مالی پیچیدهتری مانند حسابهای اجارهای، دستگاههای کلونشده و معاملات صوری، رویکردهای سنتی را ناکارآمد کردهاند.
مؤمنواقفی با صراحت به موانع توسعه رگتک اشاره کرد. نخست، بهروز نبودن زیرساختهای بانکی که با استانداردهای مدرن فاصله زیادی دارند. دوم، نبود بیزینسمدلهای سودآور که سرمایهگذاری را دلسرد میکند. سوم، چالشهای نهادی مانند ابهام در حکمرانی و کمبود آییننامههای شفاف. و در نهایت، کمبود نیروی متخصص – به ویژه در تقاطع قوانین، داده و AI – به عنوان گلوگاه اصلی. او خاطرنشان کرد: بیش از ۵۰ درصد راهکارهای رگتک جهانی، ماهیت انطباقی دارند و برای بانکها و شرکتهای پرداخت، ارزش مستقیم ایجاد میکنند. اما در ایران، سرمایهگذاری هنوز توجیه اقتصادی کامل نیافته است.
علاوه بر این، نگرانیهای حریم خصوصی، امنیت داده و محدودیتهای تحریمی، توسعه بومی را دشوار کردهاند. نظارت واکنشی فعلی، با هشدارهای مثبت کاذب و نارضایتی مشتریان، شکننده است و پیشبینی میشود ریسک پولشویی و تقلب تا ۲۰۲۸، ۱۰ برابر افزایش یابد.
یکی از نکات برجسته سخنان مؤمنواقفی، گسترش دایره بازیگران بود. اکوسیستم رگتک دیگر محدود به بانکها و فینتکها نیست؛ پلتفرمهای رمزدارایی، لندتک، اینشورتک، طلای دیجیتال و حتی پذیرندگان پرداخت، همگی بخشی از آن هستند. در این فضا، نظارت باید دادهمحور و پیشگیرانه باشد تا ریسکها پیش از تبدیل به بحران، مهار شوند. او تأکید کرد: کنترل دادهمحور، تنها راه مقابله با حجم بالای تراکنشها و الگوهای پیچیده تخلف است.
در مقایسه با جهان، مؤمنواقفی به تجربیات موفق اشاره کرد. در انگلستان، کمیسیون رفتار مالی (FCA) بر رویکرد حمایتی تمرکز دارد و سندباکس را برای آزمون نوآوریها فراهم کرده است. در سنگاپور، حمایت مالی مستقیم، استراتژی اصلی است. او پیشنهاد کرد ایران از مدلهای ترکیبی – حمایت، تشویق، سرمایهگذاری و مشارکت – بهره ببرد. بانک مرکزی آماده استقبال از طرحهای دانشگاهی و صنعتی است و شرکتهای پرداخت میتوانند بهرهبردار محصولات نوآورانه شوند.
مؤمنواقفی در پایان، جمعبندی روشنی ارائه داد: برای مهار ریسکهای سیستمی، چارهای جز نگاه همزمان به همه حوزهها و اتخاذ رویکردهای حمایتی نداریم. نظارت سنتی بر کسبوکارهای فناورانه، دیگر ممکن نیست. او از فعالان دعوت کرد ایدهها و طرحهای خود را برای آزمایش در سندباکس بانک مرکزی ارائه دهند. دبیر علمی رویداد، محمدرضا رزوان، نیز بر پژوهش بومی تأکید کرد: رگتک ایران فاقد الگوی آماده جهانی است؛ دانشگاه شریف با پژوهشهای میانرشتهای، میتواند مرجع سیاستگذاری باشد.
حامیان و اهمیت رویداد
این رویداد با حمایت دانشگاه صنعتی شریف (به عنوان میزبان و با نقش پژوهشکده سیاستگذاری)، بانک مرکزی، بانک ملت، شاپرک و شرکت پرداخت الکترونیک کیش (سپ) برگزار شد. پرداخت الکترونیک سپهر نیز به عنوان حامی، بر رویههای نوین در صنعت پرداخت تأکید کرد و نقش خود را در ترویج نوآوریهای رگتک برجسته ساخت. رویدادهایی مانند رگمیت، نه تنها اجماع بر پایان نظارت سنتی را تقویت میکنند، بلکه بستری برای همکاری دانشگاه، صنعت و تنظیمگر فراهم میآورند. با تمرکز بر تربیت نیروی متخصص، توسعه مدلهای الگوریتمی و استفاده از سندباکس، ایران میتواند «گنبد آهنین اقتصاد» خود را برای کشف تقلب و مدیریت ریسک بسازد. این تحول، نه تنها رقابتپذیری را افزایش میدهد، بلکه اعتماد عمومی به سیستم مالی را بازسازی خواهد کرد. در نهایت، رگمیت ۱۴۰۳، نقطه عطفی برای حرکت به سمت تنظیمگری هوشمند است – مسیری برگشتناپذیر که آینده مالی کشور را تضمین میکند.
نظر شما